Izbica Kujawska Online -- www.izbica-kujawska.com


Podmenu
Powrót do Parafia Ewangelicko-Augsburska w Izbicy Kujawskiej

Podmenu
Powrót do Strona Główna
 
www.izbica-kujawska.com - Informacje - Parafia Ewangelicko-Augsburska w Izbicy Kujawskiej

PARAFIA EWANGELICKO-AUGSBURSKA W IZBICY KUJAWSKIEJ
(OBECNIE NIEISTNIEJĄCA)

Zarys historii parafii

U schyłku XVI wieku istniała w Izbicy-należącej wówczas do szlacheckiej rodziny Latalskich - polska gmina protestancka, której pastorem w latach 1615-1627 był Daniel Mikołajewski, senior gminy kujawskiej i współtłumacz "Biblii Gdańskiej" z 1632 roku. Członkami gminy była przede wszystkim polska szlachta (m.in. Latalscy, Zaćwilichowscy, Osieccy). Tuż po 1627 roku gmina ta została jednak rozwiązana.
Kościół ewangelicki ok. 1941 r.
[źródło: własne]

Od drugiej połowy XVIII wieku na obszarze Pojezierza Kujawskiego zaczęli osiedlać się Niemcy. W 1770 roku założono Pasiekę oraz Tymień, a w 1772 roku Józefowo. W tym samym czasie do Izbicy przybyli niemieccy rzemieślnicy. Hrabia Skarbek - ówczesny właściciel dóbr izbickich - starał się doprowadzić do wzrostu znaczenia Izbicy, w czym miał pomóc napływ sukienników, ślusarzy oraz garbarzy. Dążenia Skarbka znalazły pełne uznanie na sejmiku radziejowskim w 1765 roku. 30 lipca 1799 roku hrabia Skarbek podarował ewangelikom z Izbicy plac pod cmentarz. Późniejszy właściciel Izbicy, hrabia Zboiński wybudował dla dzieci obu wyznań (rzymskokatolickiego i ewangelickiego) nową szkołę (z oddzielnymi klasami) i jednocześnie podarował dla szkoły 1,5 mórg ziemi. W roku 1848 szkoła została przekształcona w szkołę elementarną. W 1865 roku budynek szkoły spłonął. Katolicy wybudowali murowaną szkołę, ewangelicy wynajmowali jedynie lokal. 30 września 1872 roku ewangelicy kupili od Doroty Kelm dom z ogrodem za 490 rubli, który służył następnie jako budynek szkolny.

Jak wynika z ksiąg parafii ewangelickiej z Władysławowa, od 1776 roku tamtejszy pastor (kaznodzieja) odwiedzał ewangelików w Izbicy i okolicy. Po założeniu parafii w Babiaku (1796) czynił to tamtejszy pastor.

W roku 1821 dobra izbickie nabył generał Augustyn Słubicki. Tak jak poprzedni właściciele ziemscy wspierał on osadnictwo niemieckich kolonistów. Stopniowo rozpoczynała się konsolidacja i zrzeszanie wiernych. W latach 1817-1837 posługę pełnił pastor Georg Heinrich Ortmann z Chodcza, potem pastorzy z Babiaka, Dąbia, Przedcza, Sompolna i Władysławowa. W 1838 roku Izbicę wcieleno do parafii w Babiaku. Cały czas jednak miała ambicje usamodzielnienia się pomimo bardzo małej liczby wyznawców (w listopadzie 1832 r. w mieście mieszkało 53 luteran). Nie było to jednak możliwe, zwłaszcza dlatego, że Babiak od 1846 r. nie miał własnego pastora i posługę musieli pełnić kaznodzieje zamiejscowi. Kantorat izbicki nie czuł się jednak częścią Babiaka, lecz raczej jako nieuznawaną prawnie odrębną jednostką. Ten stan korzystnie wpłynął na plan włączenia Babiaka do filiału w Kole. Izbica wspierała gorąco ten plan, po części z niechęci do Babiaka, po części z nadziei na polepszenie warunków posługi duchownej w miasteczku.

W 1903 r. pastor Richard Paszke został powołany na stanowisko administratora parafii ewangelickiej Koło-Babiak z siedzibą w Kole. Zaraz po pierwszym nabożeństwie dziękczynnym, które odbyło się 29 września tego samego roku w Izbicy, wezwał on ewangelików do ufundowania i wybudowania kościoła. Obiecał on także odwiedzać Izbicę raz w miesiącu, zapowiedział również możliwość utworzenia w Izbicy filiału. Pomysł budowy kościoła stopniowo dojrzewał. Dwa lata później tj. 29 września 1905 r. na zebraniu postanowiono wybudować kościół za 12.000 rubli. Plac pod kościół ufundowała pani Nußbeutel, plan kościoła opracował inżynier Wnukowski wraz ze swym pomocnikiem, Z. Lindnerem. Budową kierował Otto Nendze. Składka na budowę kościoła wynosiła 1 rubel 75 kopiejek od morga ziemi. W skład komitetu budowy kościoła weszli: Otto Liske z Zagrodnicy, Wilhelm Thiede z Tymienia, Michael Fergin z Lubomina, Michael Kakoschke z Wolskich Holendrów, Leopold Nußbeutel z Koziejatów, Gottfried Schimming z Sarnowa, Ludwig Aßmann z Wiktorowa, Gottlieb Fergin oraz Adolf Behsler, obaj z Pasieki.

29 września 1906 roku wbudowano kamień węgielny pod budowę kościoła. Po trzech latach, również 29 września 1909 r. odbyła się uroczystość wyświęcenia i oddania do użytku kościoła. Uczestniczyli w niej m.in. biskup Bursche, pastor Filtzer z Włocławka, pastor Henkel z Konina, pastor Wojak z Brzezin i administrator Paszke. Obiekt wybudowany w stylu neogotyckim mierzył 77 stóp długości, 35 stóp szerokości i wraz z piękna kościelną wieżą 110 stóp wysokości. Wyposażenie wewnątrz kościoła - ołtarz, obraz ołtarzowy (kopia obrazu Biermanna "Wniebowstąpienie Chrystusa - Himmelfahrt Christi"), ambona, ławki kościelne, gotycka chrzcielnica, wykonana z kieleckiego marmuru i inne - kosztowało około 5.000 rubli. Całkowity koszt budowy kościoła zamknął się w kwocie 17.000 rubli. 1 stycznia 1910 r. Izbica stała się filiałem.

Z powodu antagonizmów lokalnych na budowę kościoła w Izbicy Kujawskiej nie zgadzali się ewangelicy z Pasieki. W żadnym wypadku nie chcieli oni uiszczać opłaty na budowę kościoła w Izbicy. Pasieka była dla Izbicy tym, czym wcześniej Izbica dla Babiaka. Opór Pasieki doprowadził do wybudowania tam kościoła. Kosztował on 6.000 rubli, a plac pod budowę podarował farmer Emil Gottlieb Wieser. W filiale izbickim znajdowały się więc dwa kościoły ewangelickie: w Izbicy i Pasiece.

W roku 1914 ogrodzono cmentarz ewangelicki. Koszt ogrodzenia wraz z czteroma murowanymi kolumnami, żelazną bramą wejściową, dwiema innymi żelaznymi bramami i studnią wyniósł 1160 rubli. Pieniądze na ten cel filiał w Izbicy uzyskał poprzez sprzedaż starego domu parafialnego w roku 1913 (800 rubli), jak i dobrowolne ofiary (360 rubli). Jeszcze w 1898 roku Izbica zakupiła małe organy, z których wcześniej korzystał kościół ewangelicki w Kole. W 1903 roku Andreas Hermann z Augustynowa podarował dzwon (sprowadzony z Bochum w Westfalii). Drugi dzwon został następnie zakupiony przez kantorat izbicki.

Duże zasługi dla powstania filiału w Izbicy miał również, obok pastora Paszke, nauczyciel Gottfried Steinke (1885-1927), który cierpliwie forsował plan budowy kościoła.

W roku 1926 kupiono dla izbickiego chóru puzonistów instrumenty warte 2.500 zł. Rok później wyremontowano kościół, co kosztowało 8.000 zł. W 1930 roku wybudowano masywny mur przed kościołem za około 6.000 zł. Wszystkie te działania doprowadziły do ziszczenia się marzeń izbickich ewangelików.

W dniu 26 maja 1932 r. odbyło się w kantoracie w Pasiece potrójne święto: 150-lecia przybycia niemieckich kolonistów na ten obszar, 25-lecia poświęcenia kościoła i ćwierćwiecze istnienia chóru. W uroczystościach udział wzięli pastorowie: Krempin z Koła, Badke z Konina, Bittner z Dąbia, Kersten ze Stawiszyna, Hammermeister z Rawy oraz kaznodzieja Wendland z Izbicy.

Filiał izbicki odwiedzał pastor z Koła raz w miesiącu, a Pasiekę cztery razy w roku. Bardzo ważnym wydarzeniem dla społeczności ewangelickiej w Izbicy było uzyskanie z dniem 1 stycznia 1934 r. przez filiał izbicki statutu samodzielnej parafii z pastorem-wikariuszem Richardem Kneiflem z Sompolna na czele. W dniach 28 i 29 września 1934 r. rozpoczęły się uroczystości 25-lecia wyświęcenia kościoła w Izbicy, połączone z obsadzeniem na stanowisku pastora Richarda Kneifla. Przekształciło się ono w wielkie święto, które przekroczyło nawet granice gminy. Nie zabrakło wielu gości, m.in. biskupa D. Bursche, weterana wojennego R. Paszko z Sulejówka koło Warszawy, pastorów: Krempina z Koła, Kreutza z Sompolna, Ludwiga z Chodcza, Rückerta z Przedcza, Bittnera z Dąbia i Kerstena ze Stawiszyna. W roku 1935 do parafii izbickiej włączono Szczkówek, który wcześniej podlegał parafii w Przedczu.

W tym samym roku pastor Richard Kneifel poświęcił swój czas dla ważnego zadania: wybudowania pastorówki. Dnia 15 września 1935 roku odbyło się spotkanie, na którym zapadła decyzja odnośnie jej budowy. Środki pochodziły z dobrowolnych ofiar, budowę wspomogło także konsystorium w sumie około 3.000 zł. Członkami komitetu budowy byli: Adolf Fergin, Albert Lechelt, Emil Benke, Ludwig Krüger, Ludwig Sommerfeld, Ludwig Milas, Gottfried Steinke, Friedrich Lüdke, Eduard Fergin, Adolf Schätzler, Ludwik Pubantz, Reinhold Pubanz i Leonhard Doberstein. Do czasu wybudowania pastorówki Richard Kneifel mieszkał w prywatnym domu, który należał do Ludwiga Milasa. Budowa trwała na przełomie 1936/1937. Całkowity koszt budynku wyniósł 21.000 zł. Budynek wyświęcił w 1937 r. biskup dr Juliusz Bursche.

W ostatnich latach przed wybuchem II wojny światowej dom mieszkalny pastora stał się miejscem częstych spotkań, który tematyka wybiegała również poza sprawy religijne. Wybuch II wojny światowej spowodował gwałtowne pogorszenie się relacji między ewangelikami a katolikami w gminie. Po zakończeniu wojny - w konsekwencji której większość Niemców uciekła - życie duchowe ewangelików w gminie Izbica Kujawska stopniowo zamierało. Dziś namacalnym dowodem dawnej świetności parafii ewangelickiej w Izbicy Kujawskiej pozostają nieczynny i dewastowany od kilkunastu lat kościół (obecnie wystawiony na sprzedaż przez prywatnego właściciela), opuszczony cmentarz oraz budynek pastorówki, który obecnie jest siedzibą jednego z banków.

opracował: Błażej Nowicki, mail: kontakt@izbica-kujawska.com

Ostatnia edycja: 07.12.2016


BIBLIOGRAFIA

  • Kneifel E., Die evangelisch-augsburgischen Gemeinden der Kalischer Diözese, Leipzig 1937.
  • Tenże, Die evangelisch-augsburgischen Gemeinden in Polen 1555-1939, München 1970.
  • Kłaczkow J., Rozwój organizacyjny parafii ewangelickich na Kujawach wschodnich w pierwszej połowie XIX wieku ze szczególnym uwzględnieniem Chodcza i Przedcza, [w:] Zapiski Kujawsko - Dobrzyńskie, t. 14: wyznania na Kujawach wschodnich i w ziemi dobrzyńskiej, Włocławek 2000.
  • Kosman M., Okupacja hitlerowska w Izbicy Kujawskiej, [w:] Przegląd Zachodni, Poznań 1969.



izbica-kujawska.com - Izbica Kujawska Online. Niezależny serwis informacyjny gminy i miasta Izbica Kujawska
ul. Polna 2 m. 3, 87-865 Izbica Kujawska
e-mail: kontakt@izbica-kujawska.com
---------------------------------------------
Copyright 2002-2017 by Błażej Nowicki

Strona zoptymalizowana pod rozdzielczość 1024x768
Testowana w przeglądarkach: Internet Explorer 8.0, Mozilla Firefox 13.0.1, Opera 11.10 PL, Google Chrome 10.0.648.133
Kodowanie znaków: utf-8
Zabronione jest kopiowanie kodu źródłowego strony i grafiki bez zgody redakcji !!!

Ta strona zapisuje w Twoim urządzeniu krótkie informacje tekstowe zwane plikami cookies (ciasteczkami). Są one wykorzystywane do zapisywania indywidualnych preferencji użytkownika, umożliwiają logowanie się do serwisu, pomagają w zbieraniu statystyk Twojej aktywności na stronie. W każdej chwili możesz zablokować lub ograniczyć umieszczanie plików cookies (ciasteczek) w Twoim urządzeniu zmieniając ustawienia przeglądarki internetowej. Ustawienie lub pozostawienie ustawienia przeglądarki na akceptację cookies (ciasteczek) oznacza wyrażenie przez Ciebie zgody na takie praktyki.
Podstawa prawna: www.dziennikustaw.gov.pl/DU/2012/1445

Hosting: INFO-CAL