Zarys historii Parafii Ewangelicko-Augsburskiej w Izbicy Kujawskiej - Izbica Kujawska Online
Izbica Kujawska Online -- www.izbica-kujawska.com


Podmenu
Powrót do Parafia Ewangelicko-Augsburska w Izbicy Kujawskiej

Podmenu
Powrót do Strona Główna
 
www.izbica-kujawska.com - Informacje - Parafia Ewangelicko-Augsburska w Izbicy Kujawskiej

ARTYKUŁY

Błażej Nowicki

"KOŚCIÓŁ FILJALNY W IZBICY." (pisownia oryginalna)
Tekst ks. Ryszarda Paszko z 1909 r. wraz z komentarzem

W dniu 25 września 1909 r. w Izbicy Kujawskiej poświęcono kościół ewangelicki. Z perspektywy czasu wydarzenie to należy traktować jako jedno z ważniejszych w historii miasta. Budowla na stałe wrosła w izbicki krajobraz, stając się z biegiem czasu jednym z jego symboli. Dla izbickich ewangelików wzniesienie obiektu stanowiło swoisty "skok jakościowy" i w dużej mierze przyczyniło się do wyniesienia Izbicy do rangi filiału (1910r.), a w nieco dłuższej perspektywie do utworzenia samodzielnej parafii, co nastąpiło ostatecznie z dniem 1 stycznia 1934 r.

Ryszard Paszko
Ryszard Paszko
(1878-1940)

biskup senior
Wojska Polskiego II RP
(źródło: katyn.korporant.pl)

Jednym z największych orędowników budowy kościoła w Izbicy Kujawskiej był ks. Ryszard Paszko (posługujący się wówczas jeszcze nazwiskiem Paszke, które zmienił na Paszko w 1922 r.), pastor parafii Koło-Babiak, mieszkający w Kole, pełniący jednocześnie funkcję administratora zamiejscowego m.in na terenie Izbicy Kujawskiej i okolic. (Biogram ks. Ryszarda Paszko został już przeze mnie opracowany pod tym adresem) Starania pastora Paszko wspierał Gottfried Steinke, miejscowy nauczyciel oraz kantor, który sprawował również pieczę nad środkami finansowymi niezbędnymi do realizacji przedsięwzięcia.

Nieco ponad miesiąc po poświęceniu kościoła w numerze 8 (roczniku dwunastym) Zwiastuna Ewangelicznego z dnia 30 października 1909 roku ukazał się obszerny artykuł autorstwa wyżej wspomnianego pastora, który podzielił się z czytelnikami kulisami budowy.

Pierwsza strona Zwiastuna Ewangelicznego z artykułem o izbickiem kościele filialnym
Pierwsza strona Zwiastuna Ewangelicznego z artykułem o izbickiem kościele filialnym
(źródło: nadesłane, także Śląska Biblioteka Cyfrowa)

Nim jednak zostanie przytoczona treść okolicznościowych wspomnień pastora, warto kilka słów poświęcić samemu periodykowi. Pierwsze wydanie "Zwiastuna Ewangelicznego" ukazało się 15 stycznia 1863 roku, pismo powołał do życia ks. Leopold Otto i było ono pierwszym periodykiem luterańskim wydawanym na ziemiach dawnej Rzeczypospolitej w języku polskim. Pismo miało dość burzliwe dzieje, a z chwilą śmierci ks. Leopolda Otto w 1882 roku przestało się ukazywać. "Zwiastuna Ewangelicznego" reaktywowano z dniem 31 stycznia 1898 roku. W pracę nad pismem zaangażował się ks. Juliusz Bursche, wówczas II. pastor w Warszawie (od 1905 r. zwierzchnik Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego) a także m.in. ks. Edmund Schultz oraz Aleksander Schoeneich. Od rocznika dwunastego ukazywał się w cyklu 10 numerów rocznie. Po reaktywacji gazeta odniosła duży sukces, w 1902 r. miała już ponad dwa tysiące prenumeratorów, co było niewątpliwie dużą zasługą jego kierownictwa. "Zwiastun" docierał także m.in. do Niemiec, Szwajcarii, Czech, USA czy Anglii. Nie ulega więc wątpliwości, iż wieść o wybudowaniu kościoła w Izbicy dotarła do wielu zakątków świata!

Poniżej zamieszczam artykuł ks. Ryszarda Paszko, to naprawdę bardzo ciekawa lektura, pozwalająca choć w części poczuć klimat doniosłego wydarzenia sprzed lat. W tym miejscu chciałbym podziękować Sławkowi Kłosowskiemu za podesłanie numeru "Zwiastuna". Skorzystałem również z pozycji pt. "Protestanckie wydawnictwa prasowe na ziemiach polskich w XIX i pierwszej połowie XX w." autorstwa prof. dra hab. Jarosława Kłaczkowa.


Kościół filjalny w Izbicy.

Czasopismo: Zwiastun Ewangeliczny 30.10.1909 r., nr 8 (rocznik dwunasty), s. 240-244.


Artykuł w Zwiastunie Ewangelicznym
s. 240

(źródło: nadesłane, także Śląska Biblioteka Cyfrowa)

Artykuł w Zwiastunie Ewangelicznym
s. 241

(źródło: nadesłane, także Śląska Biblioteka Cyfrowa)

Artykuł w Zwiastunie Ewangelicznym
s. 242

(źródło: nadesłane, także Śląska Biblioteka Cyfrowa)

Artykuł w Zwiastunie Ewangelicznym
s. 243

(źródło: nadesłane, także Śląska Biblioteka Cyfrowa)

Artykuł w Zwiastunie Ewangelicznym
s. 244

(źródło: nadesłane, także Śląska Biblioteka Cyfrowa)

Dnia 29 września r. b., zgodnie z zapowiedzią, poświęcony został w Izbicy nowozbudowany kościół. Przybyła więc naszemu wyznaniu w kraju nowa piękna świątynia, powiększając zarazem liczbę naszych systematów kościelnych, gdyż jednocześnie Izbica została podniesiona do godności samodzielnej parafji filjalnej.

Co prawda, nie po raz pierwszy spotykamy się w historji kościoła protestanckiego w Polsce z nazwą Izbica. Osada Izbica w powiecie Kolskim gubernji Kaliskiej, tuż przy granicy guberuji Warszawskiej, mianowicie powiatów Włocławskiego i Nieszawskiego (ongi miasteczko województwa brzesko-kujawskiego), była w końcu wieku XVI i w początku w. XVII siedzibą zboru reformowanego i może się poszczycić takim kaznodzieją, jak ks. Danielem Mikołajewskim, późniejszym seniorem i znanym tłómaczem Biblji Gdańskiej. Długowiecznością zato b. zbór protestancki w Izbicy bynajmniej poszczycić się nie może: po r. 1627 przestał istnieć.

Dopiero z końcem XVIII wieku znajdujemy znowu w Izbicy i w okolicy ewangelików, w osobach wychodźców z Niemiec. Rzemieślnicy, przeważnie sukiennicy, osiedli w samej Izbicy, a rolnicy otoczyli miasteczko zwartem półkolem. Dotkliwy brak w owych czasach księży ewangelickich utrudniał niezmiernie prawidłową obsługę religijną i celowy podział parafij: dopiero w roku 1838 ewangelicy, grupujący się koło Izbicy, zostali przyłączeni do parafji Babiak (również powiatu Kolskiego), do tego zaś czasu byli prawdopodobnie obsługiwani z Chodcza. A musiała to być spora garstka, skoro w parafji Babiackiej po przyłączeniu części Izbickiej liczba aktów urodzenia podskoczyła prawie o całą setkę, czyli powiększyła się prawie w dwójnasób. Nic też dziwnego, że taka zwarta masa ewangelików poczęła domagać się uwzględnienia miejscowych interesów religijnych, a nawet utworzenia samoistnego filjału. Życzenia jednak swoje, w których nieco przeholowali, żądając przyjazdu pastora Babiackiego co drugą niedzielę i co drugie święto, petenci przedstawiali w sposób niewłaściwy, mianowicie w formie skarg, protestów, obstrukcji i t. p.; i przeto też nic nie wskórali, tem bardziej, że, począwszy od r. 1846, parafja Babiacka sama nie miała już własnego miejscowego pastora, nie licząc krótkiego urzędowania przedwcześnie zmarłego w Babiaku ks. Hugona Herrmana (1857—1864). Dla parafji Babiackiej rozpoczęły się czasy co parę lat zmieniających się administratorów, którzy dojeżdżali z sąsiednich parafij: z Sompolna, Przedcza, Chodcza, nawet z Dąbia i Władysławowa. O przeprowadzeniu dawnego swego projektu Izbicka część parafji wobec tego już nawet myśleć poważnie nie mogła, przeciwnie, musiała się zadowolić uzyskaniem oddzielnego nabożeństwa konfinnacyjnego i od czasu do czasu jeszcze nabożeństwa komunijnego u siebie w Izbicy.

Trwała zato też w Izbicy niechęć do Babiaka, i zamiast łączności parafjalnej widzimy faktyczne wyodrębnianie się Izbickiej części parafji, która się stale przeciwstawiała Babiakowi i jego zamiarom.

Taki stan rzeczy sprzyjał bardzo projektowi połączenia filjalu Koło i parafji Babiak pod zarządem jednego pastora z miejscem zamieszkania w Kole, jako w mieście powiatowem. W tym celu parafjanie Kolscy zobowiązali się wybudować własnym kosztem plebanję i poczęli w r. 1902 agitować na korzyść projektu i w obrębie parafji Babiak. „W Babiackiej połowie" projekt ten z powodu warunku zamieszkania wspólnego pastora w Kole, a nie w starej parafji, znalazł poparcie zaledwie u mniejszości, zato „Izbicka część" odrazu przyklasnęła takiej organizacji, dającej widoki zabezpieczenia miejscowych interesów religijnych.

W lipcu roku 1903 wspomniany projekt został urzeczywistniony. Niżej podpisany objął z polecenia Konsystorza wspólny zarząd parafji Babiak i filjału Koło z miejscem zamieszkania w Kole i z obowiązkiem odprawiania dwa razy na. miesiąc nabożeństwa w Babiaku; izbiczanom zaś obiecał niezależnie od tego dojeżdżać raz na miesiąc do Izbicy, która miała być traktowana jako filjał.

Zaraz po pierwszem nabożeństwie, odprawionem w Izbicy w dzień św. Michała, t. j. d. 29 września 1903 roku, niżej podpisany rzucił myśl wybudowania kościoła i wyraził nadzieję, że parafjanie zżyją się powoli z myślą o budowie, do której trzebaby już niezadługo przystąpić. I rzeczywiście, projekt ten w przeciągu dwu lat dojrzał na tyle, że na licznem zebraniu parafjalnem w dzień św. Michała r. 1905 postanowiono świetną większością wybudować w Izbicy kościół filjalny podług planu, przedłożonego przez pastora, kosztem 12,000 rubli; za taką bowiem sumę zobowiązał się wystawić projektowany kościół przedsiębiorca O. Nendze, który liczył na oszczędności przy wypalaniu cegły we własnych piecach. Składka budowlana miała wynosić 1 rb. 75 kop. z morga, czyli wogóle przeszło 7,000 rb.; reszta zaś miała być pokryta z zapomogi budowlanej, o którą prosiło zebranie parafjalne Konsystorz w Warszawie, i z ofiar dobrowolnych.

Już po zatwierdzeniu uchwały parafjalnej powstała, na gruncie zazdrości lokalnej i ambicji własnej, przeciwko zamierzonej budowie i urządzeniu filjału w Izbicy namiętna opozycja licznego i zamożnego stowarzyszenia kantorackiego w Pasiece. Wogóle wspomniana Pasieka stała się dla Izbicy tem, czem Izbica była dla Babiaka: wyodrębniającą się mniejszą „połową“ parafji. Opozycja pasiecka, która przeszła wszystkie możliwe instancje, miała ostatecznie ten dobry skutek, że dziś zamiast jednego filjał Izbicki posiada aż dwa kościoły: jeden w Izbicy, na który musieli łożyć wszyscy parafjanie, i drugi wcale pokaźny (z wieżą) w Pasiece, który wystawiło stowarzyszenie kantorackie w Pasiece kosztem 6,000 rubli.

Dzielnymi pomocnikami pastora przy zwalczaniu wszelkich trudności, wyszukiwaniu środków materjalnych, dozorowaniu przy budowie i wykończeniu wewnętrznem kościoła okazali się członkowie komitetu budowlanego : pp. O. Liske, L. Nussbeutel, G. Fergin, W. Thiede, M. Fergin, M. Kakoschke, G. Schiming, L. Assmann i A. Besler, przedewszystkiem zaś kantor i kasjer G. Steinke.

W dzień św. Michała r. 1906 został położony kamień węgielny pod budowę nowego kościoła przy udziale ks. pastora Henkla z Konina i wobec bardzo licznego zgromadzenia sąsiednich paratjan. Przed zimą tegoż roku fundamenta były już gotowe. W r. 1907 nastąpiła przerwa w budowie, wywołana z jednej strony brakiem cegły, a z drugiej—wzmagającą się wówczas opozycją.

Główna robota przypadła na lata zeszły i bieżący. W r. z. kościół stanął pod dachem. W kwietniu r. b. ministerjum spraw wewnętrznych zezwoliło na utworzenie filjału w Izbicy. Latem r. b. wzięto się do wieży i wewnętrznego wykończenia; jeszcze w przeddzień poświęcenia wrzała robota.

Mogli zato też zborownicy izbiccy z dumą i radością spoglądać w dniu poświęcenia na swoją świątynię. Kościół wprawdzie niewielki, bo wewnątrz 77 stóp długi i 35 stóp szeroki, odznacza się jednak bardzo ładnym i czystym rysunkiem gotyckim z prawdziwie pięknym frontem: wysmukłą wieżą (110 stóp wysokości) i stylowo z nią połączonemi wieżyczkami. Szczyt zdobi gustownie odrobiony krzyż żelazny, osa- dzony na dużej pozłacanej kuli, a opatrzony piorunochronem; zegar na wieży, połączony z nowym większym dzwonem, wydzwania godziny i półgodziny. Z całością harmonizuje też wewnętrzne urządzenie kościoła, utrzymane ściśle w stylu gotyckim (za wyjątkiem żyrandoli, sprawionych z inicjatywy prywatnej, bez porozumienia się z pastorem), a więc ołtarz i ambona, dostarczone wraz z obrazem, kopją „Wniebowstąpienia Pańskiego" Biermanna, przez firmę Walter z Guhrau, ławki kościelne i inne roboty stolarskie, chrzcielnica gotycka z marmuru kieleckiego i t. p.,—nawet sufit w kościele imituje sklepienie gotyckie.

Sumy etatowe poszły naturalnie na samą budowę, wspomniane zaś wyżej urządzenie wewnętrzne i inne wydatki, jako to za rozszerzony plac kościelny (część została parafji podarowana), za kawałek ogrodzenia murowanego i t. p., trzeba było pokryć z ofiar dobrowolnych, które też wpływały nadspodziewanie obficie.

Jest nadzieja, że skoro wpłyną ostatnie zaległości składki budowlanej i dodatkowej na ławki i ambonę, można będzie zamknąć rachunki (bez długów!) ogólnym bilansem na 17 mniej więcej tysięcy rubli.

Wykaz wszystkich ofiar dobrowolnych i wogóle sprawozdanie kasowe z budowy kościoła do września r. b. znajduje się w książeczce pamiątkowej, wydanej z okazji uroczystości poświęcenia. Książeczka ta zawiera oprócz tego krótki zarys historji filjału Izbickiego i porządek nabożeństwa przy poświęceniu. Wspomniana książeczka, dostarczona przez drukarnię na razie tylko w liczbie 500 egzemplarzy, została w dniu poświęcenia rozchwytana w przeciągu pół godziny, co świadczy o ogromnym napływie współwyznawców. I rzeczywiście, drobna tylko część zgromadzonych znalazła miejsce w starym domu modlitwy, a kościół pomieścił zaledwie połowę wiernych, przybyłych nawet ze stron dalekich.

Z księży pastorów wzięli udział w uroczystości, oprócz NPW. ks. superintendenta generalnego i oprócz niżej podpisanego administratora filjału, jeszcze ks. Henkel z Konina, ks. Filtzer z Włocławka, ks. Wojak z Brzezin i ks. Bierschenk z Sompolna. Ks. Wojak, który przez kilka lat dojeżdżał w swoim czasie z .Sompolna do Babiaka i Izbicy, wygłosił kazanie na nabożeństwie pożegnalnem w starym domu modlitwy. Przed otworzeniem podwoi nowego kościoła ks. superintendent generalny przemówił do zebranych, między którymi było dużo innowierców, w języku polskim, zaznaczając, że nowy przybytek Pański—to miejsce,skąd będą rozbrzmiewały słowa pokoju i miłości bratniej. W kościele NP W. ks. superintendent generalny wygłosił mowę konsekracyjną w języku niemieckim, a asystenci, ks. ks. Henkel i Filtzer. mieli krótkie przemowy, pierwszy w języku polskim, a drugi w języku niemieckim. Spowiedź i liturgję odprawił ks. Filtzer z Włocławka, krótkie kazanie wygłosił administrator filjału. Podczas nabożeństwa grał chór puzonistów z Pasieki i śpiewał męski chór kościelny z Koła.

Po ukończonem głównem nabożeństwie członkowie kolegjum kościelnego i komitetu budowlanego podejmowali gościnnie NPW. ks. superintendenta generalnego i przyjezdnych ks. ks. pastorów.

Na nabożeństwie nieszpornem kazał w przepełnionym znów po brzegi kościele ks. Bierschenk z Sompolna, biorąc sobie za treść kazania napisy dzwonów izbickich: 1) „Effata“ (Otwórz się!) i 2) „Archanioł Michał" (na pamiątkę pamiętnego dla Izbicy dnia św. Michała) z napomnieniem: „Trzeźwymi bądźcie, czuwajcie!" Zakończył nabożeństwo administrator filjału krótką przemową dziękczynną i liturgją z przed ołtarza.

Wzniosła i radosna była uroczystość poświęcenia nowego pięknego kościoła, który wystawiła ofiarność 200 rodzin ewangelickich. Obyż zborownicy nasi nie ustawali w tej ofiarności, gorliwości i przywiązaniu do swego kościoła! Od nich zależy, aby młody zbór filjalny—wobec różnych sprzyjających warunków—został wyniesiony do wyższej jeszcze roli. Tymczasem niech się po pięknej zewnętrznej budowie rozwijają i budują wewnętrznie „jako żywe kamienie w dom duchowny."

Ks. R. Paszke.




izbica-kujawska.com - Izbica Kujawska Online. Niezależny serwis informacyjny gminy i miasta Izbica Kujawska
ul. Polna 2 m. 3, 87-865 Izbica Kujawska
e-mail: kontakt@izbica-kujawska.com
---------------------------------------------
Copyright 2002-2018 by Błażej Nowicki

Strona zoptymalizowana pod rozdzielczość 1024x768
Testowana w przeglądarkach: Internet Explorer 8.0, Mozilla Firefox 13.0.1, Opera 11.10 PL, Google Chrome 10.0.648.133
Kodowanie znaków: utf-8
Zabronione jest kopiowanie kodu źródłowego strony i grafiki bez zgody redakcji !!!

Ta strona zapisuje w Twoim urządzeniu krótkie informacje tekstowe zwane plikami cookies (ciasteczkami). Są one wykorzystywane do zapisywania indywidualnych preferencji użytkownika, umożliwiają logowanie się do serwisu, pomagają w zbieraniu statystyk Twojej aktywności na stronie. W każdej chwili możesz zablokować lub ograniczyć umieszczanie plików cookies (ciasteczek) w Twoim urządzeniu zmieniając ustawienia przeglądarki internetowej. Ustawienie lub pozostawienie ustawienia przeglądarki na akceptację cookies (ciasteczek) oznacza wyrażenie przez Ciebie zgody na takie praktyki.
Podstawa prawna: www.dziennikustaw.gov.pl/DU/2012/1445

Hosting: INFO-CAL