Zamiast wstępu
Aby w pełni zrozumieć wpisy w księdze urodzonych , prowadzonej w parafii Izbica Kujawska od 1769 roku trzeba zapoznać się z charakterystycznymi dla epoki tytułami, którymi określano status społeczny ludzi w księgach kościelnych i sądowych.
Pojawiające się w treści wpisów określenia „pracowity” „szlachetny” „zacny” nie są przypadkowe i jednoznacznie określają z kim mamy do czynienia. Poniżej zamieszczam skrócony wykaz tych określeń sądowo-kościelnych. Pojawiają się one bowiem w dokumentach pisanych w obydwu tych instytucjach.
- pracowity ‘laboriosus’: określenie dla posiadającego i uprawiającego ziemię, nieistotne czy mieszkającego w miasteczku czy na wsi
- prawy ‘legitimus’: określenie biedniejszego mieszkańca wsi
- mieszkaniec, obywatel ‘civis’: określenie biedniejszego mieszkańca miasteczka.
- uczciwy ‘honestus’: określenie rolnika z małego miasteczka lub rzemieślnika wiejskiego
- okrzyczany, osławiony; sławetny ‘famatus’, ‘famosus’ : określenie mieszczan, średniozamożny rzemieślnik
- owczarz, kołodziej, stelmach, kowal cieśla, stolarz, szynkarz itd.: wszystkie te zawody łączone są z zamożnością ich wykonujących. Spotykamy się ze sławetnym kowalem, uczciwym kowalem, ale i z pracowitym kowalem
- urodzony, szlachetny, wspaniałomyślny, zacny ‘generosus’: szlacheckiego pochodzenia; określenie urzędników ziemskich i szlachty; właścicieli jednej wsi, przeze mnie tłumaczone najczęściej jako ‘zacny/a’
- zacny, czcigodny ‘honoratus’: tytuł szlachcica
- pan ‘dominus’: określenie pojawiające się u utytułowanych księży, szlachty ale także zarządzających majątkami
- jaśnie wielmożny ‘illustrissimus’: tytuł zarezerwowany dla najbogatszych, pierwotnie oznaczał magnatów
- szlachetny, ‘nobilis’: przymiotnik określający szlachtę; szlachcic
- wspaniały, świetny, okazały, wielmożny ‘magnificus’: określenie urzędników grodzkich lub ziemskich
- ‘illustrissimus magnificus dominus’ – oznacza zatem bardzo bogatego szlachcica, który jest jednocześnie urzędnikiem, najczęściej sądowym.
- ‘honestus braxator de Aula Izbicensi’ – oznacza rzemieślnika pracującego na dworze w Izbicy, produkującego piwo.
- ‘laboriosus coriarius Izbicensis’ – oznacza mieszkającego najprawdopodobniej na wsi grabarza w Izbicy.
- ‘honesta cauponissa’- to po prostu żona właściciela gospody, oberżystka.
W poniższym tłumaczeniu z pewnością roi się od drobnych błędów. Nie ma ono charakteru naukowego, a jest jedynie przybliżeniem treści zawartej w oryginale. Miejscami tekst jest zatarty, lub uszkodzony, w tłumaczeniu pojawia się wtedy wielokropek (…). Wszelkie uwagi i dopiski tłumaczącego zawarte są w nawiasach kwadratowych […].
W wielu miejscach pojawiają się też błędy, których autorami są prowadzący księgę wpisów metrykalnych. Widać to zwłaszcza w miejscach, gdy ich autorami są księża z zewnątrz parafii, będący tu na zastępstwie, albo głoszący misje. Wtedy pojawiają się najczęściej gwarowe, kujawskie nazwy miejscowości i gwarowe brzmienia nazwisk.
Poniżej prezentowany jest pierwszy rocznik ‘1769’ Księgi chrztów. Pojawiają się w nim szeroko komentowane na portalach genealogicznych, jak również u nas w Izbicy pewne charakterystyczne zapisy. Dotyczą one chrztu dzieci w obliczu zagrożenia życia. Chrzciło się je wtedy z tzw. prostej wody, a chrzestnymi zostawali przypadkowi, najbliżej będący ludzie. Można je łatwo rozpoznać po charakterystycznym w takich przypadkach wyrażeniem: „poświadczam chrzest dziecka” (juratus Baptizavi). W tej sytuacji również przy nazwiskach rodziców chrzestnych pojawia się następujący tekst : „Przydanymi chrzestnymi zostali” (Subditis Patrini fuere). W wielu wypadkach mamy do czynienia nie z jedną, a dwoma, niekiedy nawet trzema parami rodziców chrzestnych. Wszystko to było wyrazem zamożności i poszanowania rodziców biologicznych. Praktyka ta była zdecydowanie ograniczana i ganiona przez ówczesny Kościół, jednak jak widać wciąż istniała. Z taką sytuacją również spotkamy się w przypadku narodzin Tekli Krzyżanowskiej.
W wielu metrykach podane są tylko imiona rodziców i miejscowość, podobnie imiona rodziców chrzestnych i miejscowość. Należy pamiętać, że w czasach kiedy powstawały pierwsze roczniki Księgi chrztów nie wszyscy mieli nazwiska. Proces tworzenia nazwisk zakończył się parędziesiąt lat później. Stąd spotykamy w metrykach zapisy typu Wojciech z Sarnowa, czy Maria Adamowa.
Zbigniew Gawroński
autor tłumaczenia
[rocznik 1769]
[rocznik 1770]
[rocznik 1771]
[rocznik 1772]
[rocznik 1773]
[rocznik 1774]
[rocznik 1775]
[rocznik 1776]
[rocznik 1777]
[rocznik 1778]
[rocznik 1779]
[rocznik 1780]
[rocznik 1781]
[rocznik 1782]
[rocznik 1783]
[rocznik 1784]
[rocznik 1785]
[rocznik 1786]
[rocznik 1787]
|
1769
