Izbica Kujawska Online -- www.izbica-kujawska.com


INFO
Serwis internetowy
Izbica Kujawska Online funkcjonuje jako zarejestrowane czasopismo

[Więcej informacji i kontakt]

Wyszukiwarka




w serwisie w Google

Dziennik
Dziś
Imieniny:

Sonda
Jak często odwiedzasz stronę www Izbica Kujawska Online?
 codziennie
 kilka razy w tygodniu
 kilka razy w miesiącu
 rzadziej
 wolę jej profil na Facebooku
Wyniki
IM Sonda v1.5

 
www.izbica-kujawska.com - Strona Główna

Witamy wszystkich na pierwszej, nieoficjalnej stronie poświęconej w całości Izbicy Kujawskiej i jej okolicom. Jest to urocze, niewielkie miasteczko o ponad 600 - letniej historii. Mamy nadzieję, iż strona zachęci Państwa do odwiedzenia naszej miejscowości. Zapraszamy !!!

 
WIADOMOŚCI
Chcesz napisać artykuł? Masz ciekawe zdjęcia? Pasjonuje Cię historia Izbicy Kujawskiej?
Posiadasz jakiś ukryty talent? Napisz! Adres: kontakt@izbica-kujawska.com


Gottfried Steinke i jego rola w budowie kościoła ewangelickiego w Izbicy na podstawie artykułu ks. dra Eduarda Kneifla

Dodał: Błażej Nowicki, dnia 15.01.2022, 12:52

Nieistniejąca już niestety parafia ewangelicko-augsburska w Izbicy Kujawskiej w okresie międzywojennym nie wyróżniała się pod względem liczby wiernych, jednakże jej dzieje stały się przedmiotem zainteresowań historyków protestantyzmu (w tym duchownych ewangelickich) na ziemiach polskich już w okresie międzywojennym. Jak to możliwe, że ta stosunkowo młoda parafia (usamodzielniła się dopiero z dniem 1 stycznia 1934 roku) nie pozostała niezauważona? To zarówno parę zbiegów okoliczności, ale w mojej opinii przede wszystkim zasługa unikalnego i śmiałego projektu architektonicznego kościoła ewangelickiego w Izbicy, który wyróżniał się na tle innych tego typu obiektów w okresie II RP i był bez wątpienia wizytówką parafii. W dniu 30 października 1909 roku, a więc raptem nieco miesiąc po poświęceniu kościoła w Izbicy Kujawskiej w "Zwiastunie Ewangelicznym" ukazał się obszerny artykuł pióra ks. Ryszarda Paszko pt. "Kościół filjalny w Izbicy". Jego autor po odzyskaniu niepodległości przez Polskę zostanie naczelnym kapelanem wyznania ewangelickiego (1919 rok) a następnie szefem Wydziału Wyznania Ewangelicko-Augsburskiego Biura Wyznań Niekatolickich Ministerstwa Spraw Wojskowych (1927 rok). Także jubileusz 25-lecia oddania do użytku kościoła, połączony z wprowadzeniem w urząd pastora spotkały się z zainteresowaniem osób spoza gminy Izbica. W 1934 roku na łamach "Przeglądu Ewangelickiego" opublikowany został tekst pt. "Z przeszłości i teraźniejszości parafji Izbickiej" autorstwa ks. Roberta Badke, proboszcza parafii w Koninie. Warto nadmienić, że zarówno "Zwiastun Ewangeliczny" jak i "Przegląd Ewangelicki" były jednymi z najbardziej znaczących polskojęzycznych periodyków poświęconym Kościołowi Ewangelicko-Augsburskiemu w II RP. "Zwiastun Ewangeliczny" ukazuje się zresztą do dziś po nieco zmienionym tytułem, jako "Zwiastun Ewangelicki". Walory architektoniczne kościoła zostały również dostrzeżone przez współczesnych historyków. W 2017 roku na rynku wydawniczym ukazała się pozycja "Kościół Ewangelicko-Augsburski w Polsce w latach 1918-1939" autorstwa prof. dra hab. Jarosława Kłaczkowa. Ta monografia zawiera kilkadziesiąt zdjęć, wśród nich ujęcie kościoła ewangelickiego w Izbicy.

Postacią, która szczególnie przyczyniła się do uzupełnienia wiedzy na temat historii ewangelicyzmu na terenie m.in. Izbicy Kujawskiej był ks. dr Eduard Kneifel. W 1925 roku został on proboszczem parafii w Brzezinach koło Łodzi. Ten dobiegający wówczas trzydziestki duchowny będzie nie tylko duszpasterzem luteran z Brzezin i okolic (w latach 1925-1939), ale także osobą z wyjątkowym zacięciem historycznym, co przyczyni się w dużej mierze do tego, iż stanie się on z biegiem lat jednym z czołowych historyków reformacji i protestantyzmu na ziemiach Polski. Odegra on również niebagatelną rolę w wewnętrznych sporach o kierunki rozwoju Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w II RP, w tym przede wszystkim w relacjach na linii państwo-naród-kościół. Jego książkowe prace m.in. na temat historii poszczególnych parafii ewangelickich w latach 1555-1939 czy opracowanie biogramów niemalże wszystkich pastorów w Polsce stanowi kanon, bez którego trudno byłoby prowadzić badania dotyczące dziejów luteranizmu w Polsce na przestrzeni wieków. O ks. Eduardzie Kneiflu wspominam nieprzypadkowo. Zbieżność jego nazwiska z izbickim pastorem Richardem Kneiflem nie jest przypadkiem, ponieważ byli oni najbliższymi sobie kuzynami. Jak bliskimi? Ojciec Eduarda Kneifla, mianowicie Eduard Kneifel senior był bratem Otto Kneifla, który był jednocześnie ojcem izbickiego proboszcza. To nie koniec! Ottilie Kneifel z domu Trenkler, która była matką Eduarda Kneifla była jednocześnie...siostrą Olgi Kneifel z domu Trenkler - matki Richarda Kneifla. Przyznają Państwo, że takie pokrewieństwo zdarza się nieczęsto. Zainteresowania Eduarda Kneifla obejmowały jak już wspomniałem cały kraj, ale szczególnie bliskie były mu parafie położone w tej samej diecezji co Brzeziny (a więc w diecezji łódzkiej, wcześniej superintendentury piotrkowskiej), a także parafie z pobliskich obszarów, w tym zwłaszcza z diecezji kaliskiej, do której administracyjnie przynależała izbicka parafia ewangelicka. W 1937 roku drukiem ukazała się jego praca "Die evangelisch-augsburgischen Gemeinden der Kalischer Diözese", w której to autor pieczołowicie odtworzył dzieje wielu parafii znajdujących się w diecezji kaliskiej, w tym Izbicy, której poświęcił 8 stron. Przez długi okres czasu myślałem, że jest to jedyny dłuższy tekst Eduarda Kneifla poświęcony ewangelikom z Izbicy. Nic bardziej mylnego! Duchowny publikował dość często w różnorodnych niemieckojęzycznych czasopismach i periodykach, w tym m.in w "Volskfreunde-Kalender". W szóstym roczniku wspomnianego kalendarza, wydanym na rok 1932 odnajdziemy jego tekst poświęcony izbickiemu filiałowi (pt. "Izbica"). Eduard Kneifel wówczas nie mógł nawet przypuszczać, że zaledwie dwa lata później, Richard Kneifel, jego najbliższy kuzyn, zostanie pierwszym proboszczem samodzielnej parafii ewangelicko-augsburskiej w Izbicy Kujawskiej. Artykuł ks. dra Eduarda Kneifla zawiera dodatkowo dwa unikalne materiały graficzne. Pierwszym z nich jest przepiękna rycina kościoła ewangelickiego (nieustalonego autora), drugim zaś fotografia Gottrieda Steinke. I to właśnie jego osobie chciałbym poświęcić dalszą część mojego tekstu.

Gottried Steinke przez wiele lat był nauczycielem i jednocześnie kantorem zboru ewangelickiego w Izbicy. Niestety obecnie w Izbicy jest on całkowicie zapomnianą postacią. A szkoda! Tak wspominał go Richard Kneifel, proboszcz izbickiej parafii: "Nie można też zapomnieć o starym, emerytowanym nauczycielu Gottfriedzie Steinke, poprzedniku Juliusza Henke. Od 1885 do 1926 roku był on w Izbicy nauczycielem i kantorem. Był on głównym inicjatorem budowy kościoła i znalazł w tym celu wsparcie w osobie administratora parafii Ryszarda Paszke (właściwie Paszko - przyp. B.N). Obaj budowniczy spotkali się w dniu wprowadzenia mnie na urząd (29 września 1934 rok - przyp. B.N) i mogli odświeżyć wspomnienia. Ilekroć bywałem w gościnnym domu pana Steinke, starszy nauczyciel opowiadał mi o trudnościach, z którymi musiał się uporać, by kościół mógł zostać wybudowany. Kto z nas o tym nie wiedział, kto sam czasem miał do czynienia z kwestiami budowlanymi. 41 lat służył on oddanie zborowi wszystkimi swoimi umiejętnościami i z całych sił. Przygotowywano także tego doświadczonego człowieka na trudności związane z jego odejściem z urzędu kantora. Próbowałem osłodzić mu tę gorycz. Czy mi się to udało, nie jestem pewien." Tak, powtórzę, to Gottfriedowi Steinke wespół z ks. Ryszardem Paszko zawdzięczamy to, że w Izbicy Kujawskiej wybudowano kościół ewangelicki, który nie tylko wyróżnia się architektonicznie na tle innych zabytków ewangelickich (tu duża zasługa inżyniera Wnukowskiego), ale w gruncie rzeczy stanowi on nadal, pomimo upływu lat i wielu lat zaniedbań, jedną z niewielu wizytówek kujawskiego miasteczka. W trakcie budowy kościoła Steinke odpowiadał za kwestie formalne (w tym finansowe), osobiście negocjował on zakup wielu elementów wyposażenia, choćby zegara czy dzwonu. W 1926 roku (lub 1927) ustąpił on ostatecznie ze stanowiska kantora, zapewne wiek odegrał tutaj kluczową rolę. Zmarł najprawdopodobniej w Izbicy i wszystko na to wskazuje, że jest on pochowany w grobowcu rodzinnym na izbickim cmentarzu ewangelickim. To de facto jeden z lepiej zachowanych i jednocześnie najbardziej okazałych nagrobków. Niestety nadal nie dysponuję datami urodzenia i śmierci Gottfrieda Steinke. Wymaga to uzupełnienia w ramach kwerendy w Urzędzie Stanu Cywilnego w Izbicy Kujawskiej, który dysponuje metrykami z okresu międzywojnia.

Powrócę teraz do samego zdjęcia Gottfrieda Steinke. Nie napiszę w tym miejscu niestety nic odkrywczego, bowiem nie jest ono w najlepszej jakości. Dołożyłem jednak wszelkich starań by i to zdjęcie zrekonstruować i pokolorować za pomocą wszelkich dostępnych mi narzędzi. Wprawne oko Czytelnika zauważy na oryginalnym, czarno-białym zdjęciu w prawym dolnym rogu ledwo widoczną sygnaturę zawierającą trzy litery, mianowicie "RBŁ". To sygnatura literowa, która była znakiem rozpoznawczym łódzkiego zakładu fotochemicznego należącego do Romana Borkenhagena (RBŁ - Roman Borkenhagen Łódź). Była to największa tego typu firma w Łodzi, która w latach 1908-1945 specjalizowała się w produkcji klisz drukarskich do łódzkich gazet. Co istotne, zakład ten wykonywał również m.in fotografie i projekty reklamowe. Jako osoba mająca dość często do czynienia z przedwojennymi materiałami dotyczącymi ewangelików zarówno w wersji cyfrowej jak i tych drukowanych, mogę z całą odpowiedzialnością stwierdzić, iż znacząca część duchownych wyznania ewangelickiego jak i osób znaczących dla funkcjonowania parafii czy zboru (choćby kantorów) z centralnej Polski miała zdjęcia wykonywane właśnie w atelier Romana Borkenhagena. Logo RBŁ odtworzyłem dzięki publikacji "Sygnatury polskich twórców ekslibrisów od XIX wieku do współczesności. Leksykon" autorstwa Tomasza Sumy, wydanej jego własnym sumptem w 2013 roku. Wierzę, że rekonstrukcję zdjęcia potraktują Państwo życzliwie.

Zamieszczam wszystkie ww. zdjęcia, mianowicie: 1. rycinę kościoła ewangelickiego w Izbicy Kujawskiej, 2. oryginalną, czarno-białą fotografię Gottfrieda Steinke, 3. zrekonstruowaną i pokolorowaną przeze mnie fotografię Gottfrieda Steinke, 4. porównanie jego obu fotografii sprzed i po rekonstrukcji

Miłego przeglądania.

BŁAŻEJ NOWICKI


[Kościół ewangelicki w Izbicy - rycina]
[Gottfried Steinke - wieloletni nauczyciel szkoły powszechnej i kantor w Izbicy Kujawskiej (czarno-biały oryginał)]
[Gottfried Steinke - wieloletni nauczyciel szkoły powszechnej i kantor w Izbicy Kujawskiej (rekonstrukcja i kolor)]
[Gottfried Steinke - wieloletni nauczyciel szkoły powszechnej i kantor w Izbicy Kujawskiej (porównanie obu wersji)]





[wróć do newsów]



Powered by PsNews


izbica-kujawska.com - Izbica Kujawska Online. Niezależny serwis informacyjny gminy i miasta Izbica Kujawska
e-mail: kontakt@izbica-kujawska.com
---------------------------------------------
Copyright 2002-2022 by Błażej Nowicki

Strona zoptymalizowana pod rozdzielczość 1024x768
Testowana w przeglądarkach: Internet Explorer 8.0, Mozilla Firefox 13.0.1, Opera 11.10 PL, Google Chrome 10.0.648.133
Kodowanie znaków: utf-8
Zabronione jest kopiowanie kodu źródłowego strony i grafiki bez zgody redakcji !!!

Ta strona zapisuje w Twoim urządzeniu krótkie informacje tekstowe zwane plikami cookies (ciasteczkami). Są one wykorzystywane do zapisywania indywidualnych preferencji użytkownika, umożliwiają logowanie się do serwisu, pomagają w zbieraniu statystyk Twojej aktywności na stronie. W każdej chwili możesz zablokować lub ograniczyć umieszczanie plików cookies (ciasteczek) w Twoim urządzeniu zmieniając ustawienia przeglądarki internetowej. Ustawienie lub pozostawienie ustawienia przeglądarki na akceptację cookies (ciasteczek) oznacza wyrażenie przez Ciebie zgody na takie praktyki.
Podstawa prawna: www.dziennikustaw.gov.pl/DU/2012/1445

Hosting: INFO-CAL
 
Mniejszości wyznaniowe


PARAFIA EWANGELICKO - AUGSBURSKA W IZBICY KUJAWSKIEJ (OBECNIE NIEISTNIEJĄCA)


APEL DO CZYTELNIKÓW



ŻYDZI W IZBICY KUJAWSKIEJ


Polecane

Izbica do 1945r.

Miasto w latach 1945-89

Izbica obecnie

Czarno-białe w kolorze

Dawne uroczystości

Organizacje

Mieszkańcy

Prace budowlane

Okolicznościowe

Pocztówki

Z lotu ptaka

Panoramy 360o

Panoramy 180o

Mapy

Znane osoby

Zabytki

Kapliczki, krzyże i figury przydrożne

Okolice


Kod QR

Zeskanuj kod
i dodaj łatwo stronę
Izbica Kujawska Online do swoich kontaktów w smartfonie